■ ဟန်တာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ဆိုတာဘာလဲ
Ortho hantavirus မျိုးစိတ်၊RNA ဗိုင်းရပ်စ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီးကြွက်တွေမှတဆင့် လူတွေမှာပြင်းထန်တဲ့ရောဂါလက္ခဏာတွေကိုဖြစ်စေတတ်တဲ့ဗိုင်းရပ်စ်ဖြစ်ပါတယ်။
လတ်တလောတွင်တိကျသောကာကွယ်ဆေးနှင့် ကုသမှုမရှိသေးခြင်းကြောင့် သတိထားရမယ့်ရောဂါတစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။
■ ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကဘယ်လိုကူးစက်နိုင်သလဲ
ဟန်တာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကူးစက်ခံရသော ကြွက်တွေနဲ့ တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်း၊သို့မဟုတ်ကြွက်များ၏ခန္ဓာကိုယ်မှထွက်သော မစင်၊ ကျင်ငယ်ရည်၊တံတွေး၊အန်ဖတ်စသည်တို့ကိုထိတွေ့မိခြင်းမှလည်းကောင်း၊လေထဲတွင်ပါဝင်သော အမှုန်အမွှားများကိုရှုသွင်းမိခြင်းမှလည်းကောင်းရောဂါကူးစက်နိုင်ပါတယ်။
ကြွက်ကိုက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကြွက်ကဲ့သို့ ချွန်ထက်သည့်သွားရှိသည့် သတ္တဝါများကုတ်ခြစ်ခံရခြင်းကြောင့်လည်းဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
ယနေ့အချိန်ထိလူနာတစ်ယောက်မှတစ်ယောက်သို့ကူးစက်ခြင်းကိုဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ပိုးအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်တဲ့ Andes ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး အမျိုးအစားတွင်သာတွေ့ရပြီးတခြားမျိုးစိတ်များတွင်မတွေ့ရသေးပါ။
■ ဟန်တာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ရောဂါလက္ခဏာတွေကဘာတွေလဲ
ဟန်တာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ရောဂါလက္ခဏာအမျိုးမျိုးဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးအမျိုးအစားနှင့်ဖြစ်ပွားရာနေရာဒေသကိုလိုက်ပြီးလည်းကွဲပြားနိုင်ပါတယ်။
ဥပမာ အာရှနဲ့ ဥရောပမှာဖြစ်တဲ့ ဟန်တာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း ကိုဖြစ်စေပြီးအမေရိကမှာဖြစ်တဲ့ ဟန်တာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကတော့နှလုံးနဲ့အဆုတ်ထိခိုက်ပျက်စီးခြင်းကိုဖြစ်စေပါတယ်။
ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ဝင်ချိန်မှရောဂါလက္ခဏာပြသည်အထိ ရောဂါပျိုးချိန်မှာ တစ်ပတ်မှ ရှစ်ပတ်အထိရှိပါတယ်။
ရောဂါလက္ခဏာအများစုမှာ ဖျားခြင်း၊ ကိုယ်လက် မအီမသာဖြစ်ခြင်း ၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ ခေါင်းမူးခြင်း၊ ကိုယ်လက်နဲ့ ကြွက်သားများကိုက်ခဲခြင်း(အထူးသဖြင့်ပေါင်ရင်း၊ တင်ပါး၊ နောက်ကျောနဲ့ တခါတရံမှာ ပခုံးကြွက်သားများ)၊ ဗိုက်အောင့်ခြင်း၊ ပျို့ခြင်း၊အန်ခြင်း စတာတွေဖြစ်တတ်ပါတယ်။
ဗိုင်းရပ်စ်အမျိုးအစားပေါ်မူတည်ပြီး hantavirus cardiopulmonary syndrome (HCPS) နှလုံးနှင့်အဆုတ်ကိုအဓိကထိခိုက်သော ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ရောဂါတွင် ကနဦးရောဂါလက္ခဏာများဖြစ်ပေါ်ပြီး ၄ရက်မှ ၁၀ရက်အတွင်း ချောင်းဆိုးခြင်း၊
အသက်ရှု ကျပ်ခြင်း၊ အဆုတ်ရေဝိုင်းခြင်း၊ သွေးပေါင်ချိန်ပြုတ်ကျပြီး shock ရခြင်းတွေဖြစ်တတ်ပါတယ်။
အဲ့ဒီ ရောဂါ လက္ခဏာတွေဟာ အချိန်တိုအတွင်းမြန်မြန်ဆန်ဆန်ဖြစ်တတ်ပြီး အသက်သေဆုံးတဲ့အထိပြင်းထန်တတ်ပါတယ်။
ဒါတွေအပြင် haemorrhagic fever with renal syndrome (HFRS) သွေးလန့်ခြင်းနဲ့ ကျောက်ကပ်ကိုအဓိကထိခိုက်တဲ့ဟန်တာ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ရောဂါမှာတော့ သွေးလွန်တုပ်ကွေးကဲ့သို့ရောဂါလက္ခဏာများဖြစ်တတ်ပြီး တစ်ပတ်မှ လေးပတ်အတွင်း သွေးပေါင်ချိန်ကျခြင်း၊ သွေးလန့်ခြင်း၊ သွေးမတိတ်ခြင်း၊ အမြင်အာရုံဝါးခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသွေးစိမ့်ခြင်း ဥပမာ-ဦးနှောက်အတွင်း သွေးထွက်ခြင်း၊ အစာအိမ်အတွင်းသွေးစိမ့်ခြင်း၊ဝမ်းအမဲရောင်သွားခြင်း၊ကော်ဖီရောင်အန်ခြင်း၊ မျက်နှာနီရဲခြင်း၊ မျက်လုံးနီရဲခြင်း၊ အရေပြားတွင်အကွက်များထွက်ခြင်း၊ ကျောက်ကပ်ပျက်စီးခြင်း စတာတွေကိုဖြစ်စေပါတယ်။
■ ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါမှန်း ဘယ်လိုသိနိုင်မှာလဲ
ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါလက္ခဏာတွေက သာမန်တုပ်ကွေးရောဂါ၊ဖျားနာခြင်းနဲ့ ဆင်တူတဲ့အတွက် ရောဂါဖြစ်ဖြစ်ချင်း ၇၂ နာရီအတွင်းရောဂါလက္ခဏာနဲ့ခွဲဖို့ခက်ပါတယ်။
လူနာရဲ့ ခရီးသွားရာဇဝင်နဲ့ ရောဂါရာဇဝင်ကိုသေချာစစ်မေးမြန်းခြင်း၊ စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းအပြင် သွေးထဲတွင်ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ကို ခန္ဓာကိုယ်ကပြန်တိုက်တဲ့ ပဋိပစ္စည်းများစစ်ဆေးခြင်း(hantavirus-specific IgM antibodies or rising IgG titres)၊ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးရဲ့ အစိတ်အပိုင်းများကို မော်လီကျူလာနည်းလမ်းများဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း (molecular methods such as reverse transcription polymerase chain reaction (RT-PCR) စတာတွေပြုလုပ်လို့ရပါတယ်။
■ ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ကကုသလို့ပျောက်ကင်းနိုင်သလား
လတ်တလောဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါအတွက် ကာကွယ်ဆေး ကောကုသဆေးကိုမပေါ်ပေါက်သေးပါ။ ရောဂါလက္ခဏာပေါ်မူတည်၍ သက်သာစေရန်သာကုသလို့ရပါတယ်။
လူတစ်ယောက်နဲ့ တစ်ယောက်ကူးစက်ခံရပုံ၊ ဗိုင်းရပ်စ်အမျိုးအစား၊ ရောဂါပြင်းထန်မှုမတူညီတဲ့အတွက်အချို့ လူနာတွေမှာမပြင်းထန်ပေမယ့်၊ အချို့လူနာတွေမှာတော့ အသက်သေဆုံးတဲ့ အထိပြင်းထန်တတ်ပါတယ်။
■ ဟန်တာဗိုင်းရပ်စ်ရောဂါမဖြစ်အောင်ဘယ်လိုကာကွယ်ရမလဲ။
ရောဂါမဖြစ်စေရန် ကြွက်များနဲ့ထိတွေ့ခြင်း၊ ကြွက်၏မစင်၊ အညစ်အကြေး၊ကျဥ်ငယ်ရည်စတာတို့နဲ့ ရောနှောနေနိုင်သော ရေဆိုးရေညစ်များနဲ့ထိတွေ့ခြင်းမရှိအောင်ဂရုစိုက်ခြင်း၊ အိမ်နဲ့ ရုံးခန်း၊ မိမိပတ်ဝန်းကျင်ကိုသန့်ရှင်းအောင်ဂရုစိုက်ခြင်း၊ သောက်ရေ၊ သုံးရေစတဲ့ သိုလှောင်ရာကန်များကို ကြွက်ချေးနဲ့ ကြွက်ကျဥ်ငယ်ရေများမဝင်ရောက်စေဖို့ ဂရုစိုက်ခြင်း၊အစားအစာ၊သောက်ရေ၊သုံးရေများကို ဂရုတစိုက်ထိန်းသိမ်းသိုလှောင်ခြင်း၊စားကြွင်းစားကျန်များကိုဂရုတစိုက်စွန့်ပစ်ခြင်းတွေကို ပြုလုပ်သင့်ပါတယ်။
အဲ့ဒီလို နည်းလမ်းတွေအပြင် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ အစားအစာတွေ ကိုသေချာစွာဆေးကြောပြီးမှစားသုံးခြင်း ရေကိုကျိုချက်ပြီးမှ သောက်သုံးခြင်း၊ လက်ကိုဆပ်ပြာနဲ့ မကြာခဏဆေးကြောခြင်း၊ မိမိပတ်ဝန်းကျင်မှာ ရောဂါဖြစ်တယ်လို့ သိရတဲ့အခါ သက်ဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးဌာနကို သတင်းပို့ခြင်း၊ ရောဂါဖြစ်ပွားသူတွေကို သီးသန့်ခွဲထားခြင်း၊ ရောဂါ လက္ခဏာပြလာရင် စောစောကုသမှု ခံယူခြင်း စတာတွေကို ပြုလုပ်သင့်ပါတယ်။
“ဤဆောင်းပါးကို ရန်ကုန်ဆေးပညာကွန်ရက်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ပြန်လည် ရေးသား ဖော်ပြပါသည်”