အမေရိကန် ပြည်တွင်းလုံခြုံရေးဌာန (DHS) မှ မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် ယာယီကာကွယ်ပေးထားသည့် အဆင့်အတန်း (TPS) ကို ရပ်စဲကြောင်း ကြေညာချက်သည် မြန်မာနိုင်ငံသားများအတွက် အသက်အန္တရာယ်ဖြစ်စေသော ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်ကြောင်း အာဆီယံ လူ့အခွင့်အရေး လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအဖွဲ့ (APHR) က ပြင်းထန်စွာ ရှုတ်ချလိုက်သည်။
အမေရိကန်အစိုးရ၏ DHS က ယခုရပ်စဲမှုကို တရားမျှတကြောင်း ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ‘အေဂျင်စီများကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများနှင့် တိုင်ပင်ဆွေးနွေးပြီးနောက် ဝန်ကြီး နိုအမ် သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြေအနေများသည် TPS ဥပဒေအရ လိုအပ်ချက်များနှင့် မကိုက်ညီတော့ ကြောင်း ဆုံးဖြတ်သည်’ ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။
ယင်းထုတ်ပြန်ချက်နှင့်ပတ်သက်၍ APHR ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အင်ဒိုနီးရှား ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ ကောင်စီဝင် မာစီ ခရစ်စတီ ဘရန်ဒ်စ်က “ဒီလို အခိုင်အမာ ပြောဆိုချက်ဟာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူသန်းပေါင်းများစွာရဲ့ လက်တွေ့ဘဝ အခြေအနေတွေနဲ့ ဖိနှိပ်မှုတွေကြောင့် ထွက်ပြေးခဲ့ကြရတဲ့ မြန်မာပြည်သူတွေရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေနဲ့ လုံးဝ ကင်းကွာနေပါတယ်” ဟု တုံ့ပြန်ပြောကြားခဲ့သည်။
“ဒီအချိန်မှာ TPS ကို ရပ်စဲလိုက်တာဟာ ဖိနှိပ်မှုတွေကြောင့် ထွက်ပြေးလာကြတဲ့ ထောင်ပေါင်းများစွာသော လူတွေရဲ့ ဥပဒေအရ အကာအကွယ်ပေးထားမှုကို ဖယ်ရှားပစ်လိုက်တာပါပဲ။ APHR က DHS အနေနဲ့ ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းပြီး မိသားစုတွေကို လုံခြုံစေဖို့ တောင်းဆိုပါတယ်” ဟု ဘရန်ဒ်စ်က ပြောကြားသည်။
ယခုအချိန်တွင် TPS ကို ရပ်စဲလိုက်ခြင်းသည် အသက်၊ လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် မိသားစုအပေါ် ပြင်းထန်သော ခြိမ်းခြောက်မှုများမှ လွတ်မြောက်လာသူများအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ၎င်းတို့၏ဘဝများကို ပြန်လည်တည်ဆောက်နေစဉ် ဥပဒေနှင့်အညီ တာဝန်သိစွာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသူများကို စွန့်ပစ်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
TPS အကျိုးခံစားခွင့်ရရှိသူ အများအပြားသည် ခိုင်မာသော လူမှုအသိုက်အဝန်း ဆက်ဆံရေးများနှင့် အလုပ်အကိုင် မှတ်တမ်းများဖြင့် အမေရိကန်၌ နှစ်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်သည်။
APHR က ‘မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြေအနေများသည် TPS ဥပဒေအရ လိုအပ်ချက်များနှင့် မကိုက်ညီတော့’ ဟူသော ပြောဆိုချက်သည် ပိုမိုဆိုးရွားလာနေသည့် လူ့အခွင့်အရေး အကျပ်အတည်းကို လျစ်လျူရှုထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ထောက်ပြသည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် စစ်တပ်၏ အကြမ်းဖက်မှု ဆက်တိုက် တိုးမြှင့်လာသည်ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ၎င်းတို့မှာ တရားလက်လွတ် ဖမ်းဆီးခြင်း၊ အတင်းအကျပ် ပျောက်ဆုံးသွားအောင် လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းခံထားရစဉ် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း၊ အရပ်သားဒေသများကို စစ်လက်နက်ကြီးများဖြင့် ရမ်းသမ်းပစ်ခတ်ခြင်းနှင့် မြို့များအပြင် ပြည်တွင်းနေရပ်စွန့်ခွာရသူများ (IDP) စခန်းများကို ပစ်မှတ်ထား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းတို့ ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဖိလစ်ပိုင် ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များကောင်စီဝင် စယ်ရာ ဂျိန်း အီလာဂို က “ဒီလို ခြိမ်းခြောက်မှုတွေ ဆက်ရှိနေချိန်မှာ ယာယီအကာအကွယ်ကို ဖယ်ရှားလိုက်တာဟာ လူတွေကို တကယ့် အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ခြေဆီ တွန်းပို့လိုက်တာဖြစ်ပြီး လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှုရဲ့ အခြေခံမူတွေကို ထိခိုက်စေပါတယ်” ဟု ပြောကြားသည်။
TPS ကိုင်ဆောင်သူ အများအပြားသည် ၎င်းတို့၏ မိသားစုများအတွက် ပြည်တွင်း၌ရော ပြည်ပ၌ပါ အဓိက ဝင်ငွေရှာဖွေသူများ ဖြစ်ကြသည်။ အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့်ကို ရပ်စဲလိုက်ပါက မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း အခက်အခဲ ရင်ဆိုင်နေရသော အိမ်ထောင်စုများကို ထောက်ပံ့နေသည့် အရေးပါသော ငွေလွှဲကူညီမှု လမ်းကြောင်းများ ပြိုလဲသွားစေမည်ဖြစ်သည်။
ထို့အပြင် ၎င်းသည် အမေရိကန်ဥပဒေကို လိုက်နာပြီး ၎င်းတို့၏ ရပ်ရွာအသိုင်းအဝိုင်းများသို့ အထောက်အကူပြုခဲ့သောသူများကို ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်း ဖြစ်စေသည့် TPS အကျိုးခံစားခွင့်ရရှိသူများအား ထိန်းသိမ်းခံရခြင်း၊ နှင်ထုတ်ခံရခြင်းနှင့် မိသားစု ကွဲကွာရခြင်း အန္တရာယ်များသို့ ရောက်ရှိစေမည်ဖြစ်သည်။
APHR ပူးတွဲဥက္ကဋ္ဌနှင့် မလေးရှား လွှတ်တော်အမတ်ဟောင်း ချားလ်စ် ဆန်တီယာဂိုကလည်း “စစ်အာဏာရှင်အဖွဲ့က အကူအညီတွေကို ပိတ်ဆို့ တားမြစ်ထားတဲ့၊ ဝေဖန်သူတွေကို ထိန်းသိမ်းထားတဲ့၊ အကြမ်းဖက် စစ်ဆင်ရေးတွေ လုပ်နေတဲ့ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒီလူတွေကို ပြန်ပို့တာဟာ အသက်အန္တရာယ်ကို တိုက်ရိုက် ခြိမ်းခြောက်တာပါပဲ။ အမေရိကန်ဟာ ဒီရပ်စဲမှုကို ချက်ချင်း ရပ်တန့်ရပါမယ်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။